أحمد بن محمد مسكويه الرازي ( مترجم : ابو القاسم امامى و على نقى منزوى )

168

تجارب الأمم ( فارسى )

بازپرسى ابن فرات از على بن عيسى چون ابن فرات گزارش پيوند على بن عيسى با قرمطيان را به مقتدر داد ، مقتدر به وى دستور داد او را براى بازپرسى و رو به رو كردن با قرمطيان بيرون آورند [ 1 ] . ابن فرات نيز چنين كرد . على بن عيسى گفت : هر كس مانند من زير خشم سلطان باشد مردم چنين دروغها * برايش خواهند بافت ، به ويژه اگر وزير نيز از وى دلگير و خشمگين بود . ابن فرات دربارهء كارگزاريها نيز از او بازپرسى نمود . يكى از موارد بازپرسى [ ابن فرات از على بن عيسى ] دربارهء مادرائيان بود كه گفت : ابن بسطام [ 2 ] در روزگار دومين وزيرى من دستنوشت صلحنامهء آن دو را از بدهكارى خراج و روستاهايشان در مصر و شام و درآمدهائى كه در مدت عهده‌دارى آنجا در نخستين بخش روزگار تو داشتند ، به مبلغ دو ميليون و سيصد هزار دينار گرفته بود ، و به روزگار من نزديك پانصد هزار دينار پرداختند . همين كه تو كار ديوانها را به دست گرفتى ، ابن بسطام را بر كنار كردى و آن دو كارگزار را به كار گماردى ، كه آشكارا مال دولت را خورده بودند [ 3 ] پس نامه‌اى از گفتهء امير مؤمنان نگاشتى كه همهء آن بدهكاريها را از ايشان مىزدود . سپس مدعى شدى كه امير مؤمنان چنان دستور داده است ، و چون من آن را به امير مؤمنان بازگو كردم ، گفت چنين دستورى نداده است [ 4 ] ! من گمان نمىكنم كسى ديگر به چنين كار دست يازد . على بن عيسى پاسخ داد : من در آن هنگام دبير

--> [ ( 1 - ) ] M . على بن عيسى در 21 ع 2 - 311 به زندان افتاده بود ( خ 5 : 169 ) . [ ( 2 - ) ] ابو القاسم على بن احمد . ن . ك : صلهء عريب : 65 ، پ 6841 . [ ( 3 - ) ] M : ن . ك : خ 5 : 203 بازپرسى ابن فرات از همين مادرائى ، دربارهء خراج مصر و شام . [ ( 4 - ) ] M : چون خليفه مىخواست دو طرف را داشته باشد ، دو سره بازى مىكرد . و گاهى دستور خود را نيز انكار مىكرد ( خ 5 : 179 پانوشت ) و هر گاه كسى مچ خليفه را مىگرفت به شلاق محكوم مىشد ( خ 5 : 233 ) .